observeren

ZINTUIGLIJKE LEERDOELEN zijn gericht op het zintuiglijk leren ervaren van kunst (visueel, auditief, lichaams-kinesthetisch), om zodoende te leren hoe je heel genuanceerd naar kunst kunt kijken en luisteren. Observeren vanuit een open houding. Daarnaast leren leerlingen over kunst door bewust te worden van zintuiglijke ervaringen. Leren kijken en luisteren naar kunst vanuit een open houding en met oog voor detail, ofwel goed leren observeren is niet alleen voor een intensievere beleving van kunst van belang, maar eveneens voor tal van andere beroepen een belangrijke vaardigheid. 

SENSOMOTORISCHE LEERACTIVITEITEN: Wanneer u een sensomotorisch leerdoel nastreeft (observeren, onderscheiden, visueel of auditief waarnemen, maar ook visualiseren,  etc.) dan kunt u een leeractiviteit (dat is een werkwoord waarmee een leerhandeling beschreven wordt) selecteren uit deze taxonomie (een rangordening van passief waarnemen (eenvoudig) naar creëren (complex)) en vervolgens kunt u een werkvorm kiezen die aansluit qua niveau bij deze sensomotorische leeractiviteit. Taxonomie van sensomotorische-leeractiviteiten

WERKVORMEN

  • Welk beeld weg, kan op meerdere niveaus (gericht op begrijpen, toepassen, analyseren of evalueren) in de les gehanteerd worden. Leerlingen leren daardoor goed en nauwkeurig observeren/kunst analyseren. Op deze werkvorm zijn allerlei varianten te bedenken:
  • Omschrijf voor een blinde. Beeldanalyse wordt al snel via verschillende schema’s aan de leerlingen aangeboden. Leerlingen ervaren deze schema’s vaak als star en zien niet goed in waarom het juist goed is om beeldanalyse goed te structureren. Deze opdracht helpt hen daar sterk bij. De leerlingen ervaren zelf hoe het is om ongestructureerd met beeldanalyse aan de slag te gaan. 
  • Zelfportretten memory. Het spreekt voor zich dat memory opdrachten leerlingen stimuleren in het aandachtig kijken en vergelijken (overeenkomsten en verschillen leren zien). Voor deze zelfportretten memory kopieert u de kaarten met afbeeldingen twee keer. Daarna kunnen leerlingen de memory spelen, ze kunnen dan oefenen met het noemen van de namen van kunstenaars, van kunststromingen waartoe de kunstenaars behoorden of met aspecten van de vormgeving.
  • TasinhoudBij beeldanalyse is een onderscheid tussen objectieve registratie en interpretatie erg van belang. Via deze werkvorm komen de leerlingen door middel van een opdracht in een geheel andere context tot een goede beschrijving van de verschillen tussen objectieve beschrijvingen en interpretaties.
  • Beelddetective. Deze opdracht is geschikt voor analyse van Beeldende Kunst bij CKV, kunstgeschiedenis en kunst algemeen. David Perkins beschrijft in The Intelligent Eye. Learning to Think by Looking at Art (1994) dat hij voorstander van een manier van kijken die tot reflectie leidt en waarbij de beschouwer denkt door het kijken (en luisteren) naar Kunst. 
  • Beeld rummikub is een werkvorm om leerlingen begrippen voor kunst analyseren te leren onthouden en begrijpen. In het modernisme ontstonden vele stromingen naast elkaar. Van belang bij het ontleden van deze stromingen is een goede beeldanalyse. In de opdracht gaan leerlingen zeer actief aan de slag met het analyseren van de verschillende schilderijen op verschillende vormgevingsaspecten. 
  • Typisch Modernisme! Leerlingen adviseren aan een tentoonstellingscommissie welke voorstelling zij geschikt zouden vinden om op te voeren tijdens de opening van de tentoonstelling “Typisch Modernisme!”. Leerlingen doen daarvoor onderzoek naar verschillende voorstellingen die typerend zijn voor het modernisme zoals Le Sacre du Printemps; Overwinning op de zon; Parade en het Triadisch Ballet. Leerlingen leren beschrijven, analyseren, bewust kiezen en beargumenteren. 
  • Observerend leren. Door observerend leren leren leerlingen heel nauwkeurig waarnemen wat bepaalde houdingen, mimiek, attributen en kleding tonen (door zich in te leven in de afgebeelde personen). Zo leren zij eveneens kunst te analyseren. Observerend leren vindt plaats via hardop denken en reflecteren op de strategie bij het kunst analyseren van klasgenoten. Dit voorbeeld gaat over kunst en interculturaliteit in de negentiende eeuw (romantiek en realisme).
  • Differentiëren kunst beeldendIn deze werkvorm is een hogere orde denkvaardigheid voor leerlingen (onderscheidend vermogen en grondige kennis van kunststromingen) met een hogere orde docentvaardigheid (differentiëren) gecombineerd. 
  • JIGSAW – Werkvorm gericht op het bevorderen van hogereorde denkvaardigheden (in kunst analyseren). Hogereorde denkvaardigheden – zoals analyseren, kunst analyseren en evalueren – zijn belangrijk bij de kunsttheorie om te leren. Een werkvorm die deze hogereorde denkvaardigheden kan bevorderen is de jigsaw massacultuur en/of jigsaw_massacultuur_muziek , waarbij iedere leerling in twee soorten expertise-groepen ingedeeld wordt: de projectgroep en de expertgroep, afwisselend werken zij in de ene les in hun projectgroep en in de andere les in hun expertgroep. Achtergronden over de Jigsaw als werkvorm zijn te vinden via https://www.jigsaw.org/index.html en op deze website (het word document bevat nog meer uitleg).
  • NIEUW: Aspecten, principes en strategieën. Leerlingen kunnen met dit bestand: Van de Kamp_kunst analyseren_aspecten principes en strategieën_2020 leren hoe zij kunst kunnen analyseren, door te kijken/luisteren naar de meest opvallende aspecten, de meest opvallende (ontwerp)principes en deze vervolgens te beargumenteren vanuit (makers)strategieën. De achtergronden en toelichting zijn te lezen in Leren kunst analyseren_aspecten principes en strategieën
  • Filmdomino massacultuurFilm bevat veel verschillende onderdelen waarop je een film kunt analyseren. Via deze werkvorm (domino) gaan leerlingen actief aan de slag met het analyseren van filmshots op de aspecten: camerastandpunt, kadrering en belichting. Vanuit deze analyse kunnen leerlingen komen tot (verschillende) betekenissen / symbolische lagen van deze filmaspecten. Op de website Expertisecentrum Kunsttheorie PO is eveneens een animatiefilmdomino te downloaden. 
  • VoorstellingEen theatervoorstelling bestaat uit veel verschillende onderdelen die op het toneel samen een geheel vormen. In deze opdracht maken leerlingen het proces door van het maken van een theaterproductie. Wat komt daar allemaal bij kijken en hoe werken alle aspecten samen mee tot een goed eindresultaat? Dus hoe kom je vanuit wat losse idee, naar een concept tot een goed uitgewerkte theatervoorstelling?
  • Voorstelling met duidelijk doel Door middel van een kleine theatertour wil Mevrouw Maas de consumptiemaatschappij kritisch onder de loep nemen. Ze heeft genoeg van iedereen die almaar wil consumeren en de mooiste horloges en schoenen wil hebben. Ze denkt dat wanneer ze een theatervoorstelling organiseert waarbij de consumptiemaatschappij onder de loep genomen wordt, mensen wellicht anders gaan denken over de consumptiemaatschappij waarin zij leven en/of zich daar in elk geval van bewust zijn. Ze vraagt de klas om daar in groepjes van 3 een theaterproductie voor te schrijven.
  • Het Ballet van de Nacht. Tijdens het werken aan deze opdracht analyseren leerlingen een gedeelte uit het Ballet van de Nacht door Lodewijk XIV, om vervolgens een ander gedeelte van het ballet zelf te reconstrueren. 
  • Het Bernini / Barok Mysterie. In deze opdracht gaan leerlingen op zoek naar het Bernini / Barok Mysterie. Welke werken heeft Bernini zoal gemaakt? Wat is zo typerend aan het werk van Bernini? En waarom was de Barok zo populair in Rome? Al deze vragen komen aan de orde. Voor deze opdracht is gebruik gemaakt van het beroemde boek “Het Bernini Mysterie” van Dan Brown. 
  • Le Déjeuner sur l’herbe. In 1863 worden zowel de Officiële Salon tentoonstelling als de Salon des Refuses gehouden. Manet wordt als een sleutelfiguur in de kunst beschouwd: zijn werk markeert de overgang naar de moderne kunst. Leerlingen analyseren het werk Le Déjeuner sur l’herbe aan de hand van opdrachtkaarten. Leerlingen aan de hand van deze opdracht over de betekenis van het werk van Manet in de kunst en leren benoemen, vergelijken, analyseren en verklaren.

LITERATUUR & ONDERZOEK OVER KUNST ANALYSEREN

  • KAHN ACADEMY. Een video met uitleg over het beschrijven van kunstwerken. 
  • VAN MAANEN, H. (2005). Als alles kunst heet…..Boekman 65
  • BARRETT, T. (1994). Principles for interpreting art. Art Education47(5), 8-13.
  • KOROSCIK, J. S. (1984). Cognition in viewing and talking about art. Theory into Practice23(4), 330-334. Ned.Vert. Koroscik (van een gedeelte van deze tekst). 
  • ALEXANDER, R. (2010). Dialogic teaching essentials. Cambridge: Cambridge.
MENU